Sa diskurso at naratibo ng pakikibaka sa Sariling Pagpapasya sa bansa (Cordillera, Bangsamoro) ay hindi kaila ang epekto nito sa mga pamayanang katutubo. Maging sa mga pampolitika at pang-ekonomiyang polisiya at programa ng pamahalaan at dayuhang mga Institusyon ay nadadaganan ang mga pamayanang katutubo.

At dahil sila ay mga pamayanang may sariling Kultura, kasaysayan, pagkakilamlan, teritoryo, pampolitika at panghustisyang Sistema bago pa man ang mga modernong konsepto ng Nasyon, Estado, etc ay sila pa ri'y mga pinaghugutan ng mga termino at istrukturang ito. Ngunit sa paglago ng kamulatan, sila ang dinaganan, nayurakan at napag-iwanan.

Sa loob ng bagong tatag na Bangsamoro Autonomous Region in Muslim Mindanao ay may mga pangka etnikong pinagbuklod ang mga sarili sa isang pampolitikong entidad, ito ang NonMoro Indigenous People's. 

Partikular sa tibong Teduray at Lambangian ay ipinatigil ng bagong BARMM ang prosesong Delineation ng kanilang Ancestral Domain Claim na nagsimula pa taong 2005 at nasa NCIP En Banc level na para sa awarding ng Ancestral Domain Title. Kaya nasa alanganin ngayon ang Karapatan sa Lupaing Ninuno ng mga tribu laban sa mga mapanirang proyekto ng BARMM, politiko, korporasyon at gobyerno ng Pilipinas sa loob ng Ancestral Domain Claim. Banta rin ito sa Karapatan ng mga katutubo.

Maliban sa karanasang ito ay ang paulit-ulit na dislokasyon dahil sa gyera ng iba't-ibang armadong grupo at pang-aagaw ng lupa laban sa mga katutubo. May di na bababa sa 76 Ang kaso ng pamamaslang sa mga lider at miyembro ng mga tribu mula taong 2018 at ni Isa ay walang katarungan o kalutasan.

Ginigipit ang mga katutubo panahon man ng digmaan at Kapayapaan.

Ang iba pang tribung Katutubo sa Mindanao, Visayas at Luzon ay dumaranas ng iba ibang porma ng pananamantala, pandarahas at panggigipit. Ang mga Lupaing Ninuno ay ipinapaubuya ng gobyerno sa mga korporasyon at maka-iilang interes.

Lift the Cease and Desist Order and Proceed the Delianation Process of the Teduray and Lambangian Ancestral Domain Claim!

Pass the Genuine NonMoro IP Code!

Katarungan sa mga Pamamaslang!